d’ou zro, ar ou lestri, de glah eur hag argand d’er broieu pèl.
Ér blé 1504, er Vretoned e arriùé é Terre-Neuve (Amérik d’er lué). N’ou des chet ankoéheit en hent a houdé. Pep plé é hant d’inou d’en neùé amzér de bisketat ha de glah moru.
É gré er roué a Frans Franséz I, un dén kalonek a Sant-Maleu, Jak Cartié, en doé trézet ur pennad mat ag er Hanada (1534). Sekouret get er rouanné a Frans, er Vretoned a nebedigeu e gomansas kemér troed ér vro-sen hag ér vro pinùik bras hanùet bremen « Etats-Unis ».
Er roué Hanri IV en doé lakeit én é chonj seùel ar er mor konpagnoneheu vras eit monet de huerhein ha de brenein marhadoureh d’er broieu pèl. Kement-sen e zelié pinuikat paudmat er vro Frans. Er marù (1610) e barras dohtou a zisoh get é labour, mes Richelieu, ministr er roué Loeiz XIII e saùas ér blé 1626 Konpagnoneh er Morbihan.
Er honpagnoneheu saùet elsé e zelié gobér lestri, hum vellein a bisketereh, a gomers, gouni dré gaer pé dré nerh er broieu neùé e vehé bet kavet (én amzér-sé rah er broieu ag er bed ne oent ket hoah hanauet), kas tud d’ou labourat, plantein gué, hadein bléad.
De getan en députéed a Vreiz e vourbouté un tammig. Fautein e hré dehé gobér er lézen ér gonpagnoneh, mes Richelieu n’ou cheleuas ket. Ean e ras d’er gonpagnoneh ur ioh argand, deu lestr a vrezél eit hum zihuen, kannonieu, rah er Hanada, ha rah en doar e oé ar vord er mor pear pé pemb kand lèu izéloh. Mes diféret en doé d’er Gonpagnoneh kas 4.000 a dud, é korv 15 vlé, de labourat er vro-hont, ha sekour er véléan de bredeg en Aviél d’en dud gouiù. Er Gonpagnoneh e dolpas tud a Vreiz, ag en Normandi, hag e sovas er Hanada koéhet un herradig étré dehorn en Anglézed. Hi é e gomansas pinùikat er Hanada, ker brudet hiniù en dé, ha chomet ker staget doh er fé a grechéneh.
