Histoér er Vretoned/VI Pennad
É korv ur hand vlé benak er Vretoned e oé deit de vout ur bobl ken nerhus èl biskoah, ha prest de zihuen betag er marù er vro neùé en doé digoret ha kanpennet braù. Mes épad ma hrouienné elsé én Argoed hag én Arvor, arriùein e hras ér Vro-Gal get Klovis, er hetan roué krechén (496), ur vandennad tud dichennet ag er hoedeu bras ag er saù-hiaul. Er Fransizion e vezé groeit anehé. Er ré-men e gemérou a nebedigeu rah er Vro-Gal hag ind e aséou memb lemel ou bro neùé get er Vretoned. Mes, trugèré Doué, biskoah n’helleint disoh get ou fal labour.
Er hont Vérok e feahas mar a huéh soudarded er roué Chilpérik hag er roué Gontran (577-599). Judikael e zalhas pen d’er roué Dagobert (636).
Ér blé 753, Guéned e oé bet keméret get soudarded er roué a Frans « Pépin er Bèr » hag er Vretoned e oé bet lakeit de béein dehon ur som argand pep plé. Kent pèl é vou guel geté brezélat eit rein ur blank d’er roué a Frans.
Charlemagn, eit ou lakat de blégein, e zegasas un armé de Vreiz-Izél. Mes arlerh marù en anpeleur, er Vretoned e saùas ou fenneu (814) ha Morvan ou dihuennas betag er marù.
Noménoé. — Ér blé 845, er Vretoned, édan mestroni ur brezélaour brudet hanùet Noménoé, hum ganpenné eit en devéhan taul hoari, eit en emgann devéhan e ié de lezel geté er peah aveit mat pé d’ou zurel aveit hir amzér édan bili er Fransizion ; er roué a Frans, hanùet Charl en Disto, e dosté get un nivér bras a soudarded. É Ballon, ér lanneu vras tost d’er gér a Redon, é oé bet un taul krog eahus étré er Vretoned hag er Fransizion, ha Noménoé e hounias er viktoér.
Er Vretoned e zeli inourein dalhmat er roué Noménoé, er brezélaour nerhus ha kalonek en des dihuennet er vro, en des tolpet rah er Vretoned aveit derhel pen d’er Fransizion. Kenevé Noménoé, er Vretoned n’ou devehé ket gellet hum zihuen doh er Galleued ; kenevet-hou, er Vretoned, eit en eil guéh, en devehé bet en ankin hag er glahar de huélet hoah ur huéh ou bro é koéh étré dehorn ou anemized. Mes eurusoh veint ér vro-men eit guéharal én ou inizen. Dihuennet get Noménoé, Breiz-Izél e chomou sonn én hé saù épad 700 vlé, bet ken ne zei hé mestréz iouank ha karet, er brinséz Anna, de rein d’er roué a Frans hé dorn hag hé ranteleh.
Morvan hag er Fransizion. — Er blé 818, Morvan, unan ag en dud inouraplan a Vreiz, e geméras er gouronen hag en hanù a roué. Morvan e chomé é kornad Langonet, goarantet mat get goahiér, koedeu bras, fozelleu ledan ha stér en Ellé. Er roué a Frans en doé kaset ur menah de gonz dohtou eit er lakat de béein er péh e oé bet diféret. Morvan e laras d’er menah : « Kerhet fonapl de laret d’hou mestr nen domb ket ar é zoar ha ne vennamb ket plégein d’é lézen. Morvan en des droed de vout roué é Breiz hemb péein blank erbet. Mar groa er Fransizion brezél d’emb, ni e zakorou en tauleu e resèueemb. Er Vretoned en des divréh : ind e houiou hum chervij anehé ha gobér labour mat. »
Er Fransizion e arriù é Guéned hag e skrap rah er péh e gavant : biùans, tud ha loñned. Er Vretoned n’hellant ket harz, doh en nivér e zou anehé. Neoah sel taul é koéhant ar er Fransizion, p’ou guélant bourdet ér fang hag én henteu stréh. Ind e fard arnehé hag e lah par ma hellant. Mes kaer ou des skoein ha lahein, er Fransizion e arriù étal Langonet. Morvan nen des geton meit un dornadig soudarded. Arlerh men doé dihuennet doh en anemized get nerh ha vaillantiz, ean e gavas er marù ar en dachen a vrezél.
Konvoion — Un tri hand vlé benak arlerh ma oé arriù er Vretoned ér vro-men, en eskob a Huéned en doé eit vikél jeneral ur béleg iouank flamm hanùet Konvoion. Un dé er béleg-men e hras er chonj de lezel é léh ha d’hum denn én ur houvand eit gobér penijen. Pemb pé huéh béleg aral e houlennas monet geton, ha chetu ind é klah, étré Guéned ha Roan, ur hornad bro diamén ha didrouz eit seuel ur houvand ha bout disorb de bedein Doué. Rah er hornad bro-sé e oé bet goalauzet liés, kement taul ma oé brezél étré er Fransizion hag er Vretoned. Ind e arriùas ér fin étal stér er Vilaine hag e gavas inou ur léh ag er choéj. Ratuili, mestr ag er hornad, e ras doar dehé de seùel ur houvand ha de labourat.
Noménoé, roué er Vretoned, e oé douget bras eit er venéh a Redon hag ean ou dihuenné par ma hellé énep d’er Fransizion, rak er ré-men e oé bet droug geté guélet er Vretoned é kemér troed ér hornad bro-sé.
Konvoion e huélas kent pèl menéh é arriù a gement tu e oé, mes poéniet oé un tammig, rak ne houié ket ar bé kouvand é telié kemér skuir. Doué e zas d’er sekour.
Be oé én amzér-sé é kreiz er hoedeu a Vreiz un ermit hanùet Jerfred. Hanen e oé bet paudmat a vléieu én ur houvand a urh sant Benoit, é Glanfeuil (Anjou), kent men doé hum dennet é unan pen d’hobér penijen pèl doh en dud. Un noz ur voėh a ziarlué e laras dehon : « Saùet, kerhet de gavet menéh iouank hag e zou oeit de chom d’en dezerh, kerhet de ziskoein dehé en hent ag er santeleh. » En ermit ne houié ket men monet de glah er venéh iouank, ha chetu ean é tonet de Huened. Inou é oé bet laret dehon é oé a dra sur de Redon é telié monet. Konvoion e hras dehon er guellan digemér hag e hélias lézen sant Benoit.