Histoér er Vretoned/IV Pennad
eit er Vretoned deit de chom d’en Arvor.
1.) De getan pen konvertiset ou des rah er baiañned e chomé hoah ér vro-men.
2.) Én amzér-sé, guélet vezé mar a huéh, memb émesk er grechénion, torfeteu ha treu diganpen. Er venéh e saùé lam er ré goann, a pe vezent goalgaset get tud kri ha dinatur, get ré kriùoh eit-hé. Hemb doujein nitra, er venéh e hré brezél d’en dud fal, e saùé memb énep d’er vistr ag er vro a pe fauté dehé lakat goask ar ou sujité.
3.) Er venéh en des saùet en ilizieu ha komanset elsen er parrézieu : Briek, Guénolé, Corantin, Paul Aurélian, Tudual, Sanson, Magloér, Maleu, Geltas, Hervé, Guénael, chetu menéh hag en des labouret eit sonnat er fé én hun bro.
4.) Én ur bredég en Aviél, é tihrouiennein er fal gredenneu émesk en dud, ind e zigoré er lanneu, er hoedeu. Ind e denné er fal lezeu ag en doar, eit er lakat de zoug est, èl ma tennent er fal lezeu ag en ineañneu eit ou lakat d’hobér évreu mat ha talvoudus eit er baradouiz. Er venéh en des bet kement a boén get er labour-men èl get er réral.
A pe arriùent én Armorik, ind e gavé ur vro meinnek, dezerh, difréh, doareu goleit a zrein hag a spern. Eit netat un dachen ken diés de labourat, ret e oé huizein ha poéniein hemb arsaù. Ret e oé kavet un nerh, ur basianted drest ordinér. Er Vretoned, kaset kuit ag ou bro, forbannet, diskonfortet, ou halon malet get er gloéz, diskaret d’er soufranseu, men en ou devehé ind kavet nerh ha kalon erhoalh eit lakat er vro-men é stad de zoug bléad ? Chetu perak er penneu-tiegeh, én ur arriù, hum laké de jiboésat, de bisketat, de zesaù loñned, mes me zigorent ket doar. Ha neoah eit lakat ur bobl de chom staget doh ur vro, ret é er lakat de hrouiennein ér vro-sé, ret é ma tennou é viùans ag en doar, doh en arat hag er palatat. Nen dé ket é jiboésat é kemér en dud grouiad én ur vro.
Gourhemennet oé d’er venéh labourat, ind e labouré bamdé ; ind e labouré doar. Ne houlennent ket mar vehé bet hir na diés er labour én ur vro ker meinnek. Ne houlennent ket mar ou devehé gellet disoh. Ind e labouré, rak un devér e oé aveité. Tuchant éndro de bep kouvand é vezé kavet pradeuiér ha parkeuiér goleit a vléad. É huélet kement-sé, en dud a ziar er mézeu e hra eldé. Paudmat e za de ziskein labourat devat-hé, e saù ou ziér étal er houvand. Elsen é komansé er pennérieu, er hérieu : Logunéh, Redon, Kenperlé.
5.) Er venéh e dolpé er vugalé hag e hré skol dehé én ou houvandeu.
Er Sent en des labouret ér vro. — Er Vretoned nen dint ket ankoéhus. Diskoeit ou des perpet ou gradvat d’er Sent en doé bet karanté aveit-hé guéharal, d’er sent en doé trézet er mor aveit donet de rein konfortans d’ou breder divroet. Er lod brasan anehé en des ankoéheit hanùeu er vrezélerion vras ag ou bro, mes n’ou des chet ankoéheit hanùeu er Sent, hanùeu ou gobérerion vat ; hag é guirioné er labour groeit dré er Sent e zou padusoh eit en hani groeit dré en dud hag hum blij ér foetereh hag én emgann.
Sant Briek. — Sant Briek e zas de zoarein ér hornad bro men dé bremen er gér a Sant-Briek. Be oé geton deu gand menah. Kent pèl er gué e zou taulet, en doar digoret, ur houvand e zou saùet, hag étal er houvand en dud e gomans hum dolpein. Chetu penaus en des komanset er gér a Sant-Briek.
Sant Ivi. — Sant Ivi en doe doaret er hreisnoz a Vreiz. Arlerh en devout trézet koedeu bras, chetu ean disohet én tachad ma komans mamennein er Blañoah. Sant Ivi e héli er stér hag e arriù léh men dé bremen er gér a Bondi. Ne oé ket én amzér-sé pont erbet ar er Blañoah.
Sant Ivi e hras unan ha chetu perak é hes bet dalhet de laret anehou Pont-Ivi. Saùet oé bet ur penhér étal er pond-sé ha chetu penaus en des komanset er gér a Bondi.
Sant Sanson. — Er sant-men, saùet ag ur fameill a noblans ag en Angletèr ha skoleit é kouvand sant Iltud, en doé ur spered digor, pen dé guir sant Iltud ean-memb, supérior ér houvand-sé, e houlenné aviz geton mar a huéh, a pe gavé ér Skritur Santél mar a dra diés de gonpren. Deit de vout béleg ardro en oed a dregont vlé, Sanson, arlerh en devout predéget un herrad en Aviél én Irland, e ias d’er houvand hag e zougas rah é fameill d’hobér èldon é dad, é vam, é bemp brér, é iondr, é ganderùed. Ur vuhé didrouz én ur léh diamen ha disafar e blijé bras dehou, mes tuchant arlerh ma oé bet hanùet de vout supérior ag er houvand ha sakret eskob, ean e gleuas un dé ur voéh é laret dehon trézein er mor ha donet d’en Arvor. Chetu ean kentéh é kemér é livreu ha rah é dreu hag é tonet de zoarein d’er hornad bro men dé bremen er gér a Sant-Maleu. A pe oé goulennet geton perak é oé deit d’er vro-men, ean e reskondé :
« Deit on a berh Doué aveit predeg en Aviél, aveit tennein en dud a vouillen er péhed, eit laret d’en dud nen des chet meit un Doué, en Hani e adoran. »
Sanson, ketan eskob a Dol, e saúas éleih a gouvandeu. Gredus e oé bet de zihuen er vro doh fallanté Konomor.
Kredein e hrér é ma sant Sanson ha sant Téliaù en dés er ré getan plantet avalenneu ér hornad bro-men.
Sant Tudual. — Sant Tudual e zas d’en Armorik get 60 menah, hemb konz ag er serviterion staget doh er houvand, hag e zoaras ér hornad-bro men dé bremen Morlaix. Tudual e zou bet un Apostol bras ha douget de seùel kouvandeu ; sekouret mat oé get é zisipled sant Kireg ha sant Briek. Én un tachad er mor, pen dé d’er lué, e holé rah en doareuiér, ha diés bras e oé d’en dud trémen dré inou. Tudual e hras seùel ur pont hanùet goudé Pont-Tudual pé Pontual.
Sant Paul. — Sant Paul, deit get ur vostad disipled de zoarein de gornad Brest, e gavas é kreiz ur hoed ur bugul é hoarn é loñned hag e houlennas geton più oé hag émen é chomé er mestr ag er vro. « É han d’en diskoein d’oh ; deit genein, emé ean. Er hont Vitur e vé groeit anehou, ur hrechén mat é. Dehon é er bandenneu moh e hoarnan. »
Tra souéhus ! én amzér ma arriùé er Vretoned ér vro-men, ardro er blé 500 arlerh gañnedigeh Hun Salvér, ne oé ket kavet én-hi labourizion doar ; ne gavér meit bugulion get tolpadeu loñned. A houdé ma oé oeit er Roméned ér méz ag er vro, kant vlé kent, en doar e oé lausket de boéz.
En dud, strèuek bras, e hounié ou bouid é tesaù loñned. Er moh e gavé miz ou goalh ér hoedeu bras e holé kazi rah er vro.
Er hont Vitur e oé é hobér ur haer a labour, pe zigoéhas Paul geton ; é oé é skriù en Aviél. Vitur e oé arriù a houdé un herrad amzér én Armorik, mes ag er memb fameill e oent ou deu.
Paul e zou bet un apostol gredus hag er hetan eskob a vro Léon. Saùet en des un nivér bras a ilizieu, a chapélieu hag a gouvandeu aveit er Vretoned e arriùé a vostad hemb arsaù. Paudmat a barrézieu ag er vro-sé en des goarnet é hanù : Lanpaul-Ploudalmézeu, Lanpaul-Guimilieu, Moustér-Paul.
Én ur labourat aveit en Eutru Doué, er sent a Vreiz n’ankoéhent ket a labourat aveit degas ézemant ér vro. Én ur arriú é Kastel-Paul (Sant Pol de Léon), ur gér saùet dré er Roméned, mes losket ha dismantet a houdé guersou, Paul ne gavas meit moh gouiù ha guérèn. Paul e cherras er guérén, e zesaùas anehé hag ou strèuas dré er vro. — Ean e zas eué de ben a zesaù er moh gouiù, hag er ras anehé e zou bet hanaùet pèl amzér é Breiz : er ras roial e veze laret anehé.
Geltas. — Geltas, en dén fur ha doktor bras er Vretoned, e oé gañnet én Angletér.
Arlerh m’en doé predéget d’é vroïz hag én Irland, ean e hras er chonj de drézein er mor aveit predeg eùé en Aviél d’er Vretoned en doé kuiteit ou bro eit donet d’en Arvor. Er ré-men e zé de vout stankoh pé stank ; devér er vugulion e oé monet léh men dé en ineanneu. Geltas e zas de zoarein d’en inizen a Houat, tèr lèu doh Sarhaù.
Chetu aben en Arvorizion é tonet d’er guélet eit diskein geton en hent ag er santeleh. Houat e zou un inizen vihan, hag èl ma té perpet muioh pé mui a dud d’er havet, ret oé bet dehon klah ur léh aral eit ma vehé bet ésoh d’é zisipled kavet biùans.
Doar Sarhau e oé tost. Geltas e zas de zoarein d’inou. Vérok, er mestr ag er hornad bro-sé, e ras dehon ur hoh kastel hag e chervijas dehon de gouvand. Ur léh distro, diamén ha frank, doar labour ag er choéj, chetu er péh e blijé d’er menah santél. Donet e hré d’er houvand disipled a gement-tu e oé, memb ag en Angletèr. Ind e labouré doar, e ziské pé e skriùé livreu, e gañné en ofis noz ha dé, e iuné, e hré pénijen.
Er brud ag é santeleh hum strèué kement ha kement ma lakas én é chonj monet de glah ur léh didrousoh. Arlerh en devout lausket unan ag é zisipled ér pen ag er houvand, ha keméret geton un disipl aral, sant Bihui, ean hum dennas pèl én Argoed. Arriù étal er Blañoah, peder lèu doh Pondi, ind e gavas étal moten Kastennek ur groh ledan hag ihuél. Chetu ind é krouisein hag e kreskein er groh hag é hobér anehi ur chapélig. Peb unan anehé en doé un autér aveit overennein, hag en dud ag er hornad bro e zé d’er groh aveit kleuet en overen. Deu vein bras, e skoent unan doh en aral, chetu ou hlehiér aveit galùein en dud d’en ofiseu. Guélet vé hoah unan anehé ; ean e soñn sklintin meurbet. Laret vé liés en overen ér chapel-sé ha kavein e hrér sekour én-hi. En dén hé guél és mat ag en hent-hoarn, a pen dér ág en Alré de Bondi.
Sant Kado. — Gañnet ér vro hanùet bremen « en Angleter », Kado e oé mab d’ur roué a Glamorgan. P’er havas é dad kriù ha nerhus erhoalh eit bout roué, ean e lauskas geton é gouronen aveit hum denn én ur léh distro ha gobér penijen. Mes eit héli pen der ben er skuir vat en doé reit dehon é dad, er sant-men, lan a zisprizans eit er madeu hag en inourieu ag er bed, e hras eué er chonj de lezel é léh get er réral ha de vonet d’er houvand.
Ur perhindour hemb par e oé. Revé ma larér, monet e hras de Rom ha de Jéruzalem. Én ur arriù ér gér, ean e zas de zoarein d’en Arvor get un dornadig disipled. Arriù étal en Intel, èl ma klaské ur léh de seùel ur houvand, ean e gleuas konz ag un inizen vihan, hanùet hoah inizen-Kado, é parréz Belz. En inizen-sé e oé dilézet hag hemb mestr.
— Get sekour Doué, e laras ean d’é zisipled, mar plij genoh, ni chomou amen.
— El ma kareet, mestr, e reskondas er réral, ha chetu ind é seùel ur houvandig.
El ma té paudmat a dud d’er guélet, Kado e hras seuel er pont sonn hag e vé hoah konzet liés anehou. Kado hag é zisipled en doé groeit ur labour souéhus eit en amzér-sé, pe dé guir é hes bet konzet kement anehou a rumad de rumad. Kado e viùas inou én ur santeleh vras hag ér penijenneu rustan.